“อนัตตา” เป็นคุณสมบัติ (Property or Attribute) ของการไม่ใช่ ไม่มี และไม่เป็นตัวตน มีปรากฏอยู่ในทุกสิ่งทุกอย่าง ซึ่งคุณสมบัตินี้จะบ่งบอกถึงการขึ้นกับสิ่งอื่นเพื่อให้เกิดสิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น มีความมีอยู่หรือคงอยู่แค่ช่วงเวลาที่เหตุปัจจัยนั้นมีอยู่ มีความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ทนอยู่ในสภาพเดิมได้ยาก เพราะเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุตามปัจจัย รวมทั้งมีความแปรปรวนเป็นธรรมดา จึงไม่ควรที่เราจะเห็นสิ่งนั้นว่าเป็นตัวเรา ของเรา หรือมีอยู่ในเรา

ดังนั้น เราต้องมีอุบายในการละความยึดถือ ทำความเข้าใจให้ถูกต้องได้ในสิ่งที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และเป็นอนัตตา ด้วยการปฏิบัติตามหลักอริยมรรคมีองค์แปด

“นั่นไม่ใช่ของเรา (เนตํ มม), นั่นไม่ใช่เรา (เนโสหมสฺมิ), นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา (น เมโส อตฺตา)”

 

Time index

[03:21] สังขตธรรมเป็นของไม่เที่ยง เมื่อไม่เที่ยงจึงเป็นทุกข์ และทุกข์ถือเป็นอนัตตา ดังนั้นมีธรรมะใดหรือไม่ที่เป็นอนัตตา โดยไม่ผ่านคุณสมบัติไม่เที่ยงและเป็นทุกข์ 

[34:20] ตามธรรมชาติของคนที่ยังไม่ได้ขัดเกลา อาจจะคิดเอาว่าตนเป็นคนดีอยู่เเล้ว ซึ่งอาจตรงกันข้ามกัน ขอเเค่เป็นคนสำนึกในความรับผิดชอบในหน้าที่ตน บางทีคนผู้นั้นก็สมควรเเก่การลงโทษ ถ้าเป็นไปได้ต้องการให้เขาได้รับโทษบ้าง แต่จะเป็นด้วยวิธีใด

[46:00] ต้องการคำอธิบายอย่างละเอียดของคำว่า "สังขาร - วิสังขาร" และ "สังขตธรรม - อสังขตธรรม"