สิ่งต่างๆ มีเหตุปัจจัยมา มีการสมมุติเรียกให้ถูกตามกาลเทศะ สมัยนิยม ระเบียบของสังคมต่างๆ ลักษณะที่ไม่เที่ยงนี้ คือความทุกข์ หมายถึง สิ่งที่ทนอยู่ได้ยาก เพราะมันอาศัยเหตุปัจจัยแล้วจึงเกิดขึ้น เมื่อแยกแยะได้ว่าอะไรที่สุขทุกข์จริง เป็นของสมมุติ แล้วปฏิบัติอย่างไรจึงจะเรียกว่าดี นั่นคือปฏิบัติตามมรรคแปด

ในกระบวนการที่เราเดินไป อาจจะมีการกระทบกระทั่งการเบียดเบียนกันบ้าง นี่เป็นโทษของวัฏฏะที่เกิดขึ้นได้ แต่ถ้าปฏิบัติอยู่ในร่องในรอยตามมรรคแปด ศีล สมาธิปัญญา แล้วเกิดทำสิ่งใดไม่ดี ให้มีความเพียรที่จะแก้ไข จิตใจจะมีความนุ่มนวล กว้างขวางเป็นมหัคคตะ นั่นคือถูกต้อง การเบียดเบียนจะลดลง ทำไปๆ มีนิพพานเป็นที่สุดจบแน่นอน

“การเบียดเบียน” หมายถึง ความคิดประทุษร้ายให้คนอื่นนั้นได้ไม่ดีอย่างใดอย่างหนึ่ง นั่นคือการเบียดเบียนผู้อื่น ส่วนการเบียดเบียนตัวเองนั้น คือ การคิดให้ตัวเองได้ไม่ดีอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น การน้อยเนื้อต่ำใจ โทษตัวเอง ความขี้เกียจ ความโกรธ ความไม่พอใจ ฯลฯ โดยเป็นความคิดตริตรึกไปในทางเบียดเบียน ซึ่งบางทีอาจจะไม่ได้เจตนา แต่กิเลสมันพาไป และการที่ไม่ตริตรึกในทางที่จะไม่เบียดเบียนคนอื่น นั่นเป็นสัมมาสังกัปปะ

“การกระทบกระทั่ง” ซึ่งเราอยู่ในโลกในสังสารวัฏ มันมีการกระทบกระทั่งกันแน่นอน ทั้งๆ ที่ไม่ได้ตั้งใจจะเบียดเบียน

การเบียดเบียน การกระทบกระทั่ง มีหลายระดับ คือ การเบียดเบียนโดยตรง ทางอ้อม การเบียดเบียนในทาง Supply chain ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง หรือการทำตนเองให้ลำบากโดยไม่จำเป็น

การกังวลบาปมากเกิดไป นั่นไม่ใช่ทางที่ถูกต้อง ความกลัวความละอายต่อบาป คือ หิริโอตตัปปะ ต้องมี แต่ระดับไหนถึงจะเหมาะสมในการที่จะให้ชีวิตของเราดำเนินไปได้ เพราะการเบียดเบียน การกระทบทั่งกันในสังสารวัฏ มันมีแน่นอน ที่จะไม่กระทบกัน ไม่มีแน่นอน

ถ้าเราทำความผิดอย่างใดอย่างหนึ่งโดยไม่เจตนา แต่การกระทบกระทั่งการเบียดเบียนมันเกิดขึ้นแล้วนั้น บาปมีแน่ แต่มันไม่ได้มีมากไปจนถึงให้ไปตกนรก ไปกำเนิดเดรัจฉาน ไปสู่เปรตวิสัย ไปในที่ที่จะปฏิบัติตามมรรคแปดได้ยากมาก ไม่ไปตรงจุดนั้น

ถ้าเราปฏิบัติตามมรรคแปดได้ กระบวนการเบียดเบียนที่มันมีอยู่ กระทบกระทั่งกันให้เกิดความพอใจบ้าง ไม่พอใจบ้าง มันก็จะค่อยลดลงได้ๆ ตามขั้นตอน

ในระหว่างกระบวนการที่เราเดินไป อาจจะมีที่กระทบกระทั่งกันบ้าง เราแก้ไขเอา นี่มันเป็นโทษของวัฏฏะที่เกิดขึ้นได้ ในระหว่างทางบางทีมีการเบียดเบียน แต่ให้เราปฏิบัติอยู่ในร่องอยู่ในรอย ทำให้มันเกิดขึ้นให้ได้ ต้องฝืน ต้องใช้ความเพียร ต้องแก้ไข ต้องปรับปรุงตัว อะไรที่เราทำผิดไม่ดี แก้ไข ให้จิตใจนั้นมีความกว้างขวาง อย่าให้มันแคบ เพราะว่าคนที่ปฏิบัติตามมรรคแปดแล้ว จิตใจแคบ อันนี้ไม่ถูกแล้ว

ถ้าเราปฏิบัติตามมรรคแปดแล้ว จิตใจเราจะมีความนุ่มนวล มีความกว้างขวาง เป็นมหัคคคะ นั่นคือความถูกต้อง เรามาถูกทางแล้ว การเบียดเบียนก็จะค่อยๆ ลดน้อยลงๆ ลดลงๆ..เราทำไปๆ มีนิพพานเป็นที่สุดจบแน่นอน

Time index

[03:04]ของสมมุติ ตามเหตุปัจจัยปรุงแต่ง การแต่งกาย/อาหาร/ศัพท์ภาษา/ตัวเลข

[10:25]ผัสสะเหมือนกัน สัญญา (ความหมายรู้)สังขาร (การปรุงแต่งตอบสนอง)แตกต่างกัน ทำให้เกิดสุขทุกข์ (เวทนา)แตกต่างกัน

[14:46]ลักษณะที่ไม่เที่ยง คือทุกข์ ทนอยู่ในสภาพใดสภาพหนึ่งได้ยาก เพราะอาศัยเหตุปัจจัยสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วจึงเกิดขึ้น

[20:47]คำสอนของพระพุทธเจ้าเป็นอกาลิโก

[25:14]พระพุทธเจ้าจึงอุบัติขึ้นเพื่อแก้ปัญหาเรื่องทุกข์[30.31]จะเข้าใจสภาวะความไม่เที่ยงพ้นจากทุกข์ ต้องปฏิบัติตามมรรคแปด

[34:22]ถ้าไปทำให้คนอื่นสมาธิเสื่อมหรือทำให้เกิดความลำบาก โดยไม่ตั้งใจจะบาปไหม

[36:11]การเบียดเบียนการกระทบกระทั่ง เป็นไปตามสังสารวัฏ

[40:44]พระพุทธเจ้าจึงบัญญัติเรื่องศีล คือเจตนาที่จะไม่ทำชีวิตสัตว์ให้ตกล่วงไป

[46:55]ปฏิบัติตามมรรคแปด มีปัญญาเห็นตามความเป็นจริง


ฟัง “สมมุติบัญญัติ” ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2561

ฟัง “การรักตนด้วยการไม่เบียดเบียนผู้อื่น” ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2561