"บุคคลไม่เป็นคนถ่อยเพราะชาติ ไม่เป็นพราหมณ์เพราะชาติ แต่เป็นคนถ่อยเพราะกรรม เป็นพราหมณ์เพราะกรรม ท่านจงรู้ข้อนั้น ตามที่เราแสดงนี้"

สาเหตุที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมในเรื่องนี้ขึ้นมา ก็เนื่องมาจากครั้งที่พระองค์ได้เสด็จบิณฑบาตร ณ นครสาวัตถี ขณะนั้นอัคคิกภารทวาชพราหมณ์ ได้เห็นพระองค์เสด็จมาแต่ไกล จึงได้พูดขึ้นมาว่า

“หยุดอยู่ที่นั่นแหละคนโล้น หยุดอยู่ที่นั่นแหละสมณะ หยุดอยู่ที่นั่นแหละคนถ่อย ฯ”

พระพุทธเจ้าจึงได้ตรัสกับอัคคิกภารทวาชพราหมณ์ไว้ใน วสลสูตร ว่าด้วยเรื่องคนถ่อยและธรรมเป็นเครื่องกระทำให้เป็นคนถ่อย อัคคิกภารทวาชพราหมณ์เมื่อได้ฟังธรรมนั้นเกิดความเลื่อมใสขึ้นเป็นอย่างมาก ได้เปลี่ยนจากมิจฉาทิฏฐิมาเป็นสัมมาทิฏฐิ ”เปรียบเหมือนหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปไว้ในที่มืด ด้วยหวังว่า คนมีจักษุ จักเห็นรูปได้” และได้ประกาศตนเป็นอุบาสก ขอถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะไปตลอดชีวิต

ลักษณะของคนถ่อย (ธรรมเป็นเครื่องกระทำให้เป็นคนถ่อย) 20 ข้อ มีดังนี้

1. เป็นคนมักโกรธ ผูกโกรธ ลบหลู่อย่างเดียว มีทิฐิวิบัติ มีมายา

2. คนผู้เบียดเบียนสัตว์ที่เกิดหนเดียวหรือสองหน

3. คนเบียดเบียนที่เที่ยวปล้นมีชื่อเสียงว่าฆ่าชาวบ้าน

4. คนลักทรัพย์ที่ผู้อื่นหวงแหนไม่ได้อนุญาตให้

5. คนกู้หนี้แล้วบอกว่าไม่ได้กู้หรือหนีไป

6. คนฆ่าคนปล้นชิงทรัพย์

7. คนถูกถามเป็นพยานแล้วกล่าวคำเท็จ

8. คนที่ประพฤติล่วงเกินภรรยาสามีคนอื่น

9. คนที่สามารถแต่ไม่เลี้ยงดูบิดามารดาที่แก่เฒ่า

10. คนที่ทุบตีด่าว่าบิดามารดา พี่น้อง

11. คนที่ถูกถามถึงประโยชน์พึงกลบเกลื่อนเสีย

12. คนทำกรรมชั่วแล้วปรารถนาว่าใครอย่าพึงรู้ ปกปิดไว้

13. คนที่ไปกินบ้านคนอื่นเขามาบ้านตนไม่ตอบแทนเขา

14. คนที่ลวงสมณะหรือพราหมณ์ด้วยมุสา

15. คนที่ไม่ให้อาหารแก่สมณะหรือพราหมณ์ และด่าว่า

16. คนที่ถูกโมหะครอบงำแล้ว

17. คนเลวทรามยกตนข่มท่าน

18. คนฉุนเฉียวกระด้างมีความปรารถนาลามกมีความตระหนี่โอ้อวดไม่ละอาย

19. คนติเตียนพระพุทธเจ้าหรือบรรพชิตหรือคฤหัสถ์สาวกของพระพุทธเจ้า

20. ผู้ไม่เป็นพระอรหันต์แต่บอกว่าตนเป็นพระอรหันต์

“…ธรรม 20 ข้อนี้ เราจะเห็นได้ว่ามันก็อยู่ในศีล 5 นี่เอง อยู่ในอริยมรรคมีองค์ 8 นี่แหละ ถ้าเราดูรายละเอียดในการปฏิบัติของเราแล้วพบว่าบางข้อนี้เราก็ทำไม่ดี ซึ่งบางทีเราก็ปิดบังความชั่วไว้อย่างใดอย่างหนึ่ง บางทีก็ยังผูกโกรธ มักโกรธอยู่ บางทีก็มีความฉุนเฉียวขึ้น บางทีไม่ได้ดูแลบิดามารดาตามที่สมควรจะเป็น ให้เราแก้ไข

บุคคลจัณฑาลชื่อ“มาตังคะ” เขายังแก้ไขได้ ปรับเปลี่ยนตัวเองจากที่เป็นคนจัลฑาล ถูกเขาเหยียดหยันเพราะว่าชาติกำเนิดของตนเอง ท้ายที่สุดกลายเป็นคนที่ดีขึ้นมาได้

…ถ้าเรามีความผิดพลาดอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ใช่ว่าแก้ไม่ได้ แก้ได้อยู่ ก็อยู่ที่ว่าเราตั้งใจที่จะทำจริงหรือไม่ อยู่ที่เรามีความศรัทธา มีความมั่นใจหรือไม่ ถ้ามี แก้ไขได้ ทำจากสิ่งที่ผิดให้ถูกได้ ทำจากจิตที่หยาบให้นุ่มนวลได้ ทำจากจิตที่กระด้างให้อ่อนนุ่มได้“

วสลสูตรที่ ๗ ว่าด้วยเรื่องคนถ่อยและธรรมเป็นเครื่องกระทำให้เป็นคนถ่อย อธิบายในรายละเอียดลักษณะของคนถ่อย 20 ข้อ บุคคลไม่ได้เป็นคนถ่อย ไม่ได้เป็นพราหมณ์ เพราะชาติกำเนิด แต่บุคคลเป็นคนถ่อยก็เพราะกรรม เป็นพราหมณ์ก็เพราะกรรม (กรรมคือการกระทำ) ลักษณะของมหาโจรห้าประเภท ให้เราดูรายละเอียดในการปฏิบัติของเรา ถ้าพบว่ามีบางข้อที่เราก็ทำไม่ดีหรือมีความผิดพลาดอย่างใดอย่างหนึ่ง ให้แก้ไข ให้เรามีความตั้งใจที่จะทำจริงแน่วแน่จริง ให้เรามีศรัทธา มีความมั่นใจ เราจะสามารถแก้ไขได้ ทำจากสิ่งที่ผิดให้ถูกได้ ทำจากจิตที่หยาบให้นุ่มนวลได้ ทำจากจิตที่กระด้างให้อ่อนนุ่มได้

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง