มนุษย์ทุกคนย่อมต้องมีหน้าที่ที่แตกต่างกันออกไป ซึ่งขึ้นกับบทบาทของแต่ละคนเพื่อความสุขของผู้นั้น และไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนกับผู้ที่เกี่ยวข้อง หรือทำให้ทิศที่ต้องปฏิสัมพันธ์ด้วยเป็นภัยกับตนเอง ตามหลักคำสอนของพระพุทธเจ้า สามารถแบ่งบุคคลประเภทต่าง ๆ ที่เราต้องเกี่ยวข้องสัมพันธ์ด้วย โดยเปรียบเทียบกับทิศที่อยู่รอบตัวเรา

ทั้งนี้ในทิศทั้ง 6 จะมีบทบาทหน้าที่ที่แตกต่างกันทั้งในเชิงของอนุเคราะห์และพึงบำรุง ตามรายละเอียด ดังต่อไปนี้

1) ทิศเบื้องหน้า (ปุรัตถิมทิส) ได้แก่ บิดา มารดา ซึ่งไม่ได้จำกัดความเพียงบิดามารดาผู้ที่ให้กำเนิดและเลี้ยงดูส่งเสียเรามาจนเติบใหญ่เท่านั้น แต่ในความจริงแล้วทิศเบื้องหน้ายังหมายถึง บุคคลอื่นที่คอยอุปการะเลี้ยงดูเราให้เติบใหญ่ โดยอาจจะหมายรวมถึง ปู่ ย่า ตา ยาย หรือบุคคลอื่นที่เป็นญาติเราด้วยเช่นกัน เพราะสังคมปัจจุบันนี้ ทิศเบื้องหน้าที่เป็นบิดามารดาอาจไม่ใช่ผู้ที่คอยเลี้ยงดูส่งเสียเราให้เติบใหญ่ก็ได้ ดังนั้นแล้วผู้ที่มีอุปการะต่อการเลี้ยงดูส่งเสียเราจึงจัดเป็นผู้ที่อยู่ในทิศเบื้องหน้าด้วยเช่นกัน

มารดาบิดา อนุเคราะห์ บุตรธิดา ดังนี้

ห้ามปรามจากความชั่ว

ให้ตั้งอยู่ในความดี

ให้ศึกษาศิลปวิทยา

หาคู่ครองที่สมควรให้

มอบทรัพย์สมบัติให้ในโอกาสอันสมควร

บุตรธิดา พึงบำรุง มารดาบิดา ดังนี้

ท่านเลี้ยงเรามาแล้วเลี้ยงท่านตอบ

ช่วยทำกิจของท่าน

ดำรงวงศ์สกุล

ประพฤติตนให้เหมาะสมกับความเป็นทายาท

เมื่อท่านล่วงลับไปแล้วทำบุญอุทิศให้ท่าน

2) ทิศเบื้องขวา (ทักขิณทิส) ได้แก่ ครูบาอาจารย์ที่เป็นผู้สอนหนังสือวิชาในวัยเรียน นอกจากนั้นยังหมายรวมถึงบุคคลต่างๆที่คอยสอน คอยอบรม ให้ความรู้แก่เราที่มิใช่ผู้สอนในห้องเรียนด้วยเช่นกัน

ครูอาจารย์ อนุเคราะห์ ศิษย์ ดังนี้

ฝึกฝนแนะนำให้เป็นคนดี

สอนให้เข้าใจแจ่มแจ้ง

สอนศิลปวิทยาให้สิ้นเชิง

ยกย่องให้ปรากฏในหมู่เพื่อน

สร้างเครื่องคุ้มกันภัยในสารทิศคือ สอนให้ศิษย์ปฏิบัติได้จริง นำวิชาไปเลี้ยงชีพทำการงานได้

ศิษย์ พึงบำรุง ครูอาจารย์ ดังนี้

ลุกต้อนรับแสดงความเคารพ

เข้าไปหา

ใฝ่ใจเรียน

ปรนนิบัติ

เรียนศิลปวิทยาโดยเคารพ

3) ทิศเบื้องหลัง (ปัจฉิมทิส) ได้แก่ สามีภรรยา(ผู้เป็นคู่ชีวิต) บุตร ผู้เป็นทายาทสืบสายโลหิต ซึ่งบุคคลเหล่านี้เป็นคนสำคัญที่คอยให้การสนับสนุน คอยส่งเสริม และให้กำลังใจอยู่เบื้องหลัง

สามี พึงบำรุง ภรรยา ดังนี้

ยกย่องสมฐานะภรรยา

ไม่ดูหมิ่น

ไม่นอกใจ

มอบความเป็นใหญ่ในงานบ้านให้

หาเครื่องประดับมาให้เป็นของขวัญ ตามโอกาส

ภรรยา อนุเคราะห์ สามี ดังนี้

จัดงานบ้านให้เรียบร้อย

สงเคราะห์ญาติมิตรทั้งสองฝ่ายด้วยดี

ไม่นอกใจ

รักษาสมบัติที่หามาได้

ขยันไม่เกียจคร้านในงานทั้งปวง

4) ทิศเบื้องซ้าย (อุตตรทิส) ได้แก่ มิตรสหาย ทั้งที่เป็นมิตรสหายร่วมทุกข์ร่วมสุขหรือมิตรสหายในการงาน บุคคลเหล่านี้เป็นผู้คอยช่วยเหลือในยามประสบปัญหาและอุปสรรค คอยช่วยเหลือเกื้อกูล ดึงรั้งมือให้พ้นจากสิ่งเหล่านั้น

พึงบำรุง มิตรสหาย ดังนี้

เผื่อแผ่แบ่งปัน

พูดจามีน้ำใจ

ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน

มีตนเสมอร่วมสุขร่วมทุกข์ด้วย

ซื่อสัตย์จริงใจต่อกัน มิตรสหายอนุเคราะห์ตอบ

มิตรสหาย อนุเคราะห์ ตอบ ดังนี้

เมื่อเพื่อนประมาท ช่วยรักษาป้องกัน

เมื่อเพื่อนประมาท ช่วยรักษาทรัพย์สมบัติของเพื่อน

ในคราวมีภัยเป็นที่พึ่งได้

ไม่ละทิ้งในยามทุกข์ยาก

นับถือตลอดถึงวงศ์ญาติของมิตร

5) ทิศเบื้องบน (อุปริมทิส) ได้แก่ พระสงฆ์ สมณพราหมณ์ สามเณร ภิกษุ ภิกษุณี หรือผู้ที่รักษาศีลมากกว่า เรา(ฆราวาส) จึงถือเป็นผู้ที่ควรแก่การสักการะให้เหนือกว่าตน

คฤหัสถ์ พึงบำรุง พระสงฆ์ ดังนี้

จะทำสิ่งใด ก็ทำด้วยเมตตา

จะพูดสิ่งใด ก็พูดด้วยเมตตา

จะคิดสิ่งใด ก็คิดด้วยเมตตา

ต้อนรับด้วยความเต็มใจ

อุปถัมภ์ด้วยปัจจัยสี่

พระสงฆ์ อนุเคราะห์ คฤหัสถ์ ดังนี้

ห้ามปรามจากความชั่ว

ให้ตั้งอยู่ในความดี

อนุเคราะห์ด้วยความปรารถนาดี

ให้ได้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง

ทำสิ่งที่เคยฟังแล้วให้แจ่มแจ้ง

บอกทางสวรรค์ สอนวิธีดำเนินชีวิตให้ประสบความสุขความเจริญ

6) ทิศเบื้องล่าง (เหฏฐิมทิส) ได้แก่ ลูกจ้างกับนายจ้าง ผู้ที่เป็นบริวารที่คอยรับใช้หรือทำกิจให้เรา รวมถึงผู้ใต้บังคับบัญชาของเราด้วยเช่นกัน ดังนั้นบุคคลเหล่านี้ จึงถือว่าเป็นผู้ที่อยู่ด้านล่างภายใต้การปกครองหรือการบังคับบัญชาของเรา

นายจ้าง พึงบำรุง ลูกจ้าง ดังนี้

จัดการงานให้ทำตามกำลังความสามารถ

ให้ค่าจ้างรางวัล สมควรแก่งานและความเป็นอยู่

จัดสวัสดิการดี มีช่วยรักษาพยาบาลในยามเจ็บไข้ เป็นต้น

ได้ของแปลกๆ พิเศษมา ก็แบ่งปันให้

ให้มีวันหยุดและพักผ่อนหย่อนใจ ตามโอกาสอันควร

ลูกจ้าง อนุเคราะห์ นายจ้าง ดังนี้

เริ่มทำงานก่อน

เลิกงานทีหลัง

เอาแต่ของที่นายให้

ทำการงานให้เรียบร้อยและดียิ่งขึ้น

นำความดีของนายไปเผยแพร่


ฟัง "การประดิษฐานแก่บิดามารดา" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อนที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2561

ฟัง "พัฒนากำลังพระเสขะ ด้วยหิริโอตตัปปะ" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อนที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2561

ฟัง "ตามธรรมและทำตาม เพื่อทิศอันไม่เป็นภัย" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อนที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2561