คำถาม : ผู้ถามตั้งใจจะรักษาศีลแปด แต่เหตุปัจจัยไม่เอื้ออำนวยในเรื่องการรับประทานตามเวลา จะมีช้าไปบ้าง และผู้ถามเคยได้ยินมาว่า มีพระไม่ได้ปลงอาบัติจากการที่เอามือไปจับใบไม้ แล้วใบไม้ได้ขาดลง เลยเป็นเหตุให้พระรูปนั้นไม่ได้บรรลุธรรมเป็นเวลายาวนานมากเลย การจะขัดเกลากิเลสให้ยิ่งๆขึ้นไป โดยน้อมศีลมาปฏิบัติไว้ที่จิต การจะทำตนให้ดีด้วยกิจของฆราวาส เวลาอาจจะไม่เอื้ออำนวยบ้าง(แต่จิตเราเพียรอยู่) จึงต้องการเรียนถามว่า

ผู้ถามจะบาปหรือไม่

จะเป็นเหตุให้ได้บรรลุธรรมช้าหรือไม่

 

คำตอบ: ในส่วนของพระภิกษุผู้ไม่ได้บรรลุธรรมเป็นเวลายาวนานนั้น อ้างอิงจากนิทานธรรมบทเรื่อง พญานาคเอรกปัตต์ ซึ่งชาติก่อนเกิดเป็นพระภิกษุได้นั่งเรือเพื่อไปบำเพ็ญสมณธรรม ในขณะที่เรือกำลังจะออกหลังจากจอดพัก ท่านได้จับใบไม้อยู่และเกิดขาดหลุดติดมือมา แต่การเดินทางครั้งนั้นไม่มีพระภิกษุสงฆ์รูปอื่นร่วมเดินทางไปด้วย จึงไม่สามารถทำการปลงอาบัติได้ เมื่อปฏิบัติธรรมจนล่วงถึงวัยชรา ก่อนที่ท่านจะมรณภาพได้ระลึกถึงความผิดข้อนี้จนฝันเห็นว่ามีใบไม้มาผูกคอไว้ ความดีที่ได้บำเพ็ญมาตลอดชั่วชีวิต มีอายุประมาณ 10,000 ปีไม่สามารถทำให้จิตหลุดพ้นจากความเศร้าหมองนี้ได้ เมื่อมรณภาพลงจึงไม่สามารถทำให้ไปสู่สวรรค์ หรือบรรลุมรรคผลนิพพานไม่ได้ จึงทำให้ไปเกิดเป็นพญานาค หลังจากนั้นเกิดเป็นพญานาคแล้วก็มีความเดือดร้อนใจและเฝ้าปรารถนาอยากจะทราบข่าวการอุบัติของพระพุทธเจ้าองค์ใหม่อยู่ตลอดเวลา จึงได้สร้างอุบายขึ้นโดยให้ได้ธิดาของตนเต้นฟ้อนเพื่อถามคำถามที่ด้วยวิสัยของพระพุทธเจ้าเท่านั้นที่จะตอบได้ หลังจากที่พระพุทธเจ้าองค์ใหม่ได้อุบัติขึ้นแล้ว ก็ได้มีมาณพคนหนึ่งชื่อว่า “อุตตระ” สามารถตอบคำถามของธิดาพญานาคได้ พญานาคจึงทราบข่าวคราวของพระพุทธองค์ แล้วจึงรีบไปเข้าเฝ้าในร่างมนุษย์ พร้อมกับทูลเรื่องทุกอย่างตั้งแต่อดีตกาลจนถึงปัจจุบันให้พระพุทธองค์ได้ทรงทราบ

พระพุทธเจ้าได้ทรงบัญญัติถึงความผิดพลาดในการประพฤติสมณธรรมของพระสงฆ์ไว้ตามความรุนแรงในขั้นต่างๆ ในทางกลับกันหากมีการล่วงละเมิดศีลในฆราวาส จะไม่มีการบัญญัติความผิดไว้ แต่ความบาปยังมีอยู่ อีกทั้งสิ่งที่จะทำให้ฆราวาสโดยทั่วไปไม่สามารถเป็นอุบาสก อุบาสิกาได้คือ

การไม่รักษาศีลห้า

ความไม่มีศรัทธาในพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์

การหาเขตบุญนอกพระพุทธศาสนา

จากสถานการณ์ในคำถามข้างต้นถือเป็นความละเอียดของการรักษาศีลห้าของเราให้เข้มข้นขึ้นไปถึงศีลแปด เป็นบาปที่เป็นแต่เพียงอาการของความร้อนใจ หรือ “วิปฏิสาร” เท่านั้น ทำให้จิตไม่สงบ ฟุ้งซ่าน ไม่รวมลง

พระพุทธเจ้าทรงเปรียบเทียบถึงสิ่งต่างๆตามนัยยะ ดังนี้

3 สิ่งที่ยิ่งเปิดเผยยิ่งสว่าง คือ ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ และธรรมะของพระพุทธเจ้า

3 สิ่งที่ยิ่งปิดบังยิ่งเจริญ คือ มนต์ของพวกพราหมณ์ ความสัมพันธ์ฉันท์ชู้สาวของหญิงกับชาย และมิจฉาทิฏฐิ

ดังนั้น วิธีแก้ไข จึงกระทำได้โดยการละ การกำจัดสิ่งที่เป็นอกุศลธรรมนั้นออกไป เป็นการเปิดเผยถึงความไม่ดีของตนให้ผู้อื่นทราบ เมื่อรู้ถึงความผิดของตน ให้ตั้งสติเอาไว้ สร้างเหตุใหม่ให้ศีลเกิดขึ้นได้ ทำให้ความร้อนใจระงับไป เกิดเป็นปิติ ปราโมทย์ และความสุขจนจิตเป็นสมาธิ

เหตุที่จะทำให้บรรลุธรรมช้าหรือเร็วนั้น ขึ้นอยู่ที่อินทรีย์ ซึ่งแปลว่า กำลังหรือความเป็นใหญ่ของจิตใจเรา อันประกอบด้วย ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ และปัญญา

หากมีกำลังมากหรืออินทรีย์แก่กล้า จะบรรลุธรรมได้เร็ว เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “ขิปปาภิญญา”

หากมีกำลังน้อยหรืออินทรีย์อ่อน จะบรรลุธรรมได้ช้า เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “ทันธาภิญญา”

วิธีแก้ไข หากเรามีอินทรีย์อ่อน คือ การบ่มอินทรีย์ด้วยวิธีที่ถูกต้องอย่างเป็นธรรมชาติ ด้วยทาน ศีล ภาวนา ด้วยศีล สมาธิ ปัญญา ด้วยการปฏิบัติตามหลักอริยมรรคมีองค์แปด โดยการฝึกปฏิบัติธรรมมากๆ ทำซ้ำๆย้ำๆ ทำอย่างสม่ำเสมอ จะทำให้อินทรีย์มีความแก่กล้าขึ้นมาได้

- - - ตอบคำถาม : คุณ Minnie

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง ฟัง "สากัจฉาธรรม – กินเจ…เพื่อให้ได้บุญ" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2560 ฟัง "สากัจฉาธรรม-กินอย่างไรไม่เบียดเบียนและการมีอยู่ของวิญญาน" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2558 ฟัง "สากัจฉาธรรม – งานที่มีความหมาย" ออกอากาศทาง FM92.5 เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2560